२०७८ मंसिर १२ गते / 28th Nov 2021, Sunday
investment investment

सिकाइ उपलब्धि ९० प्रतिशत पुर्याउनेछौं



काठमाडौंको मध्यभाग कालिमाटीमा रहेर पनि कुनैबेला भौतिक पूर्वाधार र विद्यार्थी अभावमा गाभिने अवस्थामा पुगेको विद्यालयमा प्रधानाध्यापकका रुपमा डा. जानुका नेपाललाई पाउनसाथ विद्यालयले बिस्तारै काँचुली फेरेको महशूस गर्न थालिएको छ । गरे सम्भव छ भन्ने आफूलाई उदाहरणीय बनाउनुभएकी प्रअ नेपालकै सक्रियतामा विद्यालय अहिले राजधानीका उत्कृष्ट सामुदायिक विद्यालयमा दह्रिन सफल भयो । सुधारका लागि स्रोतलाई भन्दा सोंचलाई बढी महत्व दिने डा. नेपालसँग आजको शिक्षा साप्ताहिकले गरेको कुराकानीको सारसंक्षेप ।

 

डा. जानुका नेपाल
प्रधानाध्यापक
निलबराही मावि, कालिमाटी, काठमाडौं

 

विद्यालयको समग्र अवस्था कस्तो छ ?
यस विद्यालयको स्थापना वि.सं. २०१० सालमा भएको हो । २०६३ सालमा पहिलो ब्याचले एसएलसी परीक्षा दिएका हुन् । अहिले २०६८ सालदेखि ११ र १२ सञ्चालन भइरहेको छ । विद्यार्थीको चाप धेरै छ । विव्यसको एकदमै सहयोग छ । स्थानीय समुदाय पनि विद्यालयको सुधारका लागि प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ । शिक्षक समूहको पनि सहयोग र सहकार्य राम्रो छ । हामीकहाँ योग्य, दक्ष शिक्षक समूह छ । अंग्रेजी माध्यम, सूचना प्रविधियुक्त शिक्षण सिकाइ, राम्रो नतिजा छ । यो हामीले निकै थोरै समयमा गरेका सुधारहरु हुन् ।


विद्यालय बनाउन सोंच आवश्यक रहेछ कि स्रोत ?
दुबै चाहिन्छ । तर, महत्वपूर्णचाहिँ सोंच र चाहना नै हो । सोंच र चाहना भए सुधारका लागि स्रोत बाधक बन्दैन । स्रोत त बहान मात्रै हो । सुधारका लागि ठूलो कुरा सोंच नै हो । २०६२ सालमा म प्रअ भएकी हुँ । त्यतिबेला विद्यालयको खातामा एक रुपैयाँ थिएन । विद्यार्थी संख्या कम थियो र पूर्वाधार पनि नभएकाले विद्यालय नै मर्ज हुने चर्चा शुरु भए । मसँग केवल विद्यालय बनाउनु पर्छ भन्ने सोंच बाँकी थियो । त्यहीँ सोंचले नै विद्यालय बनाउन सक्रियपूर्वक लागेँ । त्यो सक्रियतासँगै स्रोत पनि जुट्दै गयो । शुरुमा विद्यालय नै मर्ज हुने स्थितिमा यसलाई जोगाउनु पर्छ भनेर स्थानीय समुदायमा प्रचारप्रसार शुरु गरेँ । मलाई लाग्यो–एउटा कार्यक्रम गरौं । त्यसअघि विद्यालयले कहिल्यै वार्षिकोत्सव मनाएको थिएन । विद्यालयका संस्थापक, पूर्व प्रअ र शिक्षकहरु र स्थानीय शिक्षासेवीहरुसँग भेटेँ । स्रोत थिएन । विद्यालयले स्रोत जुटाउन २०६३ सालमा चिठ्ठा छाप्ने काम ग¥यो । २० रुपैयाँबराबरको चिठ्ठा कार्यक्रमबाट विद्यालयले ७० हजार जम्मा गर्न सफल भयौं । त्यहीँ रकमबाट संस्थापक, पूर्व प्रअ, शिक्षकलगायत सबैलाई सम्मान गरेँ । सबैजना खुशी हुनुभयो । सबैले फेरि विद्यालय सम्झिए । विद्यालय संस्थापकका छोरा रामबहादुर केसीको अध्यक्षतामा पहिलोपटक व्यवस्थापन समिति गठन गरियो । अनि, स–साना सहयोग जुटाउन थालियो ।


सुधारको शुरुवात कसरी गर्नुभयो ?
विव्यस बन्नसाथ त्यसैमा छलफल गरेर पहिलो सालमै बोर्डिङ स्कूलमा जस्तै पढाइ नियमित र राम्रो गर्छौं भनेर प्रिप्राइमरी (इसिडि) कक्षा सञ्चालन गरियो । त्यहाँ पूर्व विद्यार्थीबाटै स्वयंसेवी शिक्षक राखियो । मासिक ५० रुपैयाँ लिएर स्टेशनरी पनि दिन थालेपछि इसिडमा मात्रै ७५ जना भर्ना भए । विव्यसमा मावि तह सञ्चालनको प्रस्ताव राखेँ । तर, आवश्यक २ लाख रुपैयाँ धरौटीको समस्या भयो । मैले स्थानीय शिक्षासेवी हिक्मतबहादुर मालीसँग छलफल गरेपछि उहाँकै सक्रियतामा रोटरी क्लबबाट २ लाख रुपैयाँ सहयोग जुटाएर मावि सञ्चालन गर्न सफल भएँ । हामीले माविमा एकदमै मिहिनेत ग¥यौं । एसएलसीमा सहभागी पहिलो व्याच नै विशिष्ट श्रेणीसहित शतप्रतिशत उत्तीर्ण भयो । झनै उत्साह थपियो । गरे हुने रहेछ भन्ने लाग्यो । विद्यालयको चर्चा पनि बढ्यो । विद्यार्थी संख्या पनि बढ्न थाल्यो । आएको स्रोत विव्यसलाई नै खर्च गर्न दिएँ । थोरै सहयोगले पनि धेरै काम हुन थाल्यो । नगरपालिकाले सहयोग गरेको ९० हजार रुपैयाँले विद्यालयको तला थप्न सफल भयौं । म प्रअ भएको बेला कतिपय शिक्षकहरुको नियुक्तिपत्र पनि थिएन । आन्तरिक परीक्षाबाट स्थायी हुने कुरा आएपछि बडो मिहिनेत गरेर सबैको नियुक्तिपत्र बनाउन सफल भएँ । संयोगले परीक्षा दिएका चारैजना शिक्षकहरु स्थायी हुन सफल हुनुभयो । शिक्षक व्यवस्थापन पनि सहज भयो । एकजना विदेशी स्वयंसेवीले ३५ वटा कम्प्यूटर सहयोग गर्नुभयो । यसरी बिस्तारै मिहिनेत गर्दै सफलता पाउँदै गयौं ।


विद्यालय सुधारमा प्रअको कस्तो भूमिका रहन्छ ?
म २०४९ साल चैतमा यो विद्यालयमा निमावि शिक्षकको रुपमा प्रवेश गरेकी हुँ । म प्रवेश गर्दा करिव २०० विद्यार्थी मात्रै थिए । तत्कालीन अवस्थामा विद्यालयमा समस्या धेरै थिए । शौचालय, फर्निचर आदि नभएको अवस्था थियो । सुकुलमा बसाएर पढाउनुपथ्र्याे । भौतिक अवस्थाको राम्रो व्यवस्था नहुनाले भएका विद्यार्थी पनि निरन्तर घट्दै जान थालेका थिए । तत्कालीन वडाध्यक्ष जीवनराम मानन्धरले वडाबाट ५ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेपछि एउटा भवन निर्माण भयो । काठमाडौंको मुटुमा रहेर पनि विद्यालयमा न्यूनतम पूर्वाधार नहुँदा शिक्षकहरुको डेलिगेसन कमजोर जस्तो देखिन्थ्यो । अभिभावकहरुको उपस्थिति र चासो कम देखिन थालेको थियो । व्यवस्थापकीय पक्ष कमजोर देखिन थाल्यो । मलाई विद्यालयको अवस्थाले चिन्तित बनायो । जिम्मेवारी पाएमा केही गर्थेँ भन्ने लागिरहन्थ्यो । मैले २०५९ सालदेखि सहायक प्रअको रुपमा जिम्मेवारी पाएँ । अनि मलाई भिजन बनाएर लागेँ भने केही गर्न सक्छु भन्ने भयो । पछि सबैको कुरा सुन्ने निर्णय गर्दा सामुहिक निर्णय गर्न शुरु गरेँ । २०६२ मा प्रअ बनेपछि विद्यालय बनाउने सोंच र भिजनसहित अगाडि बढे । नतिजा सबैसामु छर्लंग छ ।

शिक्षण सिकाइ सुधारका लागि कस्तो प्रयास गर्नुभएको छ ?
हरेक वर्ष शिक्षण सिकाइ सुधारका लागि विद्यालय आफैंले एक हप्ता शिक्षक तालिम सञ्चालन गर्दै आएको छ । २०६३ सालदेखि नै कक्षा १ देखि ५ सम्म ग्रेड टिचिङ लागू गरेका छौं । निरन्तर विद्यार्थी मूल्याङ्कन पद्धति सफलतापूर्वक लागू गर्दै आएका छौं । हरेक शैक्षिक शत्रको शुरुमा वर्षभरी आवश्यक पर्ने शैक्षिक सामग्री निर्माण कार्यशाला गर्ने गर्छौं । शिक्षण सिकाइमा सूचना प्रविधि प्रयोगलाई जोड दिन विद्यालयमा इन्टरनेटयुक्त, स्मार्टबोर्ड र प्रोजेक्टरबाट शिक्षण सिकाइ गर्दै आएका छौं । परियोजना कार्य र इन्टरनेटबाट अनिवार्य सिकाउनुपर्ने व्यवस्था गरेका छौं । हरेक वर्ष दुईपटक विद्यार्थीलाई परियोजना कार्यसहितको शैक्षिक भ्रमणमा लैजाने गरिएको छ । शैक्षिक क्यालेण्डर बनाएर सो अनुसार अतिरिक्त क्रियाकलाप अघि बढाउँदै लगिएको छ । हरेक शनिबार साप्ताहिक परीक्षा सञ्चालन गर्छौं । युनिट टेस्ट लिन्छौं । असहाय र पढाइमा कमजोर विद्यार्थीका लागि हरेक दिन एउटा उपचारात्मक कक्षा सञ्चालन हुन्छ । आवश्यकताको पहिचान भएका असहाय र गरीब विद्यार्थीका लागि निःशुल्क खाजाको व्यवस्था गरिएको छ । अंग्रेजी माध्यम लागू गरेका छौं ।


सिकाइ उपलब्धिको अवस्था कस्तो छ ?
हाम्रो विद्यालयको सिकाइ उपलब्धि एकदमै उत्कृष्ट पनि भन्दिनँ । साह्रै कम पनि होइन । औषतको नतिजा भन्न रुचाउछु । एसइइ र एसएलसीको त उत्कृष्ट छ । कक्षागत औषत सिकाइ उपलब्धि ६० प्रतिशतभन्दा बढी छ । पाँच वर्षभित्र ९० प्रतिशत पु¥याउने लक्ष्यका साथ काम गरिरहेका छौं ।

शिक्षकहरुको तालिम कक्षाकोठामा पुगेको छ जस्तो लाग्छ ?
एकदमै पुगेको छ । म अनुगमन गर्छु । किनभने म आफैँ प्रशिक्षक पनि हो । विद्यार्थी धेरैजसो मोवाइल र इन्टरनेटमा भुल्छन् । बरु, त्यसैलाई विषयसँग लिंक गरिदिन पाए त्यो नै सिकाइको साधन हुने थियो भनेर हामी तयारीमा लागिरहेका छौं । अब मोवाइलबाटै पढ्ने, सिक्ने र खोज्ने बनाउन खोजिरहेका छौं । केही शुरु पनि भइसकेको छ ।


सामुदायिक विद्यालयको अवस्था कमजोर हुनुमा सरकारको नीतिमा दोष देख्नुहुन्छ कि नियतमा ?
सरकारको नीतिमा पनि समस्या छ । नियतमा पनि समस्या छ । सम्भाव्यता अध्ययनबिना विद्यालयहरुलाई अनुमति दिइएको छ । अहिले कतै विद्यालय नै विद्यालय, कतै नहुने अवस्था आएको छ । अनुदानको सम्बन्धमा पनि समस्या छ । नियतमा पनि समस्या देखिन्छ । साँच्चै सामुदायिक विद्यालय सुधारमा सरकार लाग्ने हो भने गाह्रो छैन । सरकारले नै विद्यालयलाई जसरी चल्छ चलोस् भनेर छाडिदिएको जस्तो लाग्छ । एउटा विद्यालयका लागि चाहिने कुरा के–के हो ? त्यो न्यूनतम सक्षमताको अवस्था सरकारले पूरा नगरिदिएसम्म सुधार हुँदैन । विद्यालय सुधार योजना अनिवार्य बनाउन भनिएको छ । भवन बनाउने योजना बनायो, स्रोत हुँदैन । यदि सहयोग नै नगर्ने हो भने किन योजना चाहियो भन्ने । जति विद्यालयले राम्रो गरेका छन्, आफ्नै बुतामा गरेका छन् ।


विद्यालयमा सबैखाले विद्यार्थी आउने गर्छन । घरेलु कामदारहरु पनि आउँछन् होला, ती घरमा विभेद भएका विभिन्न घटनाहरु स्कूलसम्म सुन्नमा आउछन् कि आउँदैनन् ?
धेरै घटनाहरु आउँछन् । मलाई दुःख पनि लाग्छ । एउटा विद्यार्थीको आमा अर्कोसँग विवाह गर्नु भएछ । भर्ना हुँदा एउटा बुवा र कक्षा ८ मा जन्मदर्ता गराउँदा अर्को बुवा हुने अवस्था आयो । प्रायः अभिभावकहरु भर्ना गर्दा महिला आउनुहुन्छ । हरेकको गुनासो श्रीमान्ले छाडेकै सुनिन्छ । नछोडेका श्रीमान्ले पनि रक्सी खाएर पिट्ने समस्या । कतिसम्म भने हामीले दिएको छात्रवृत्तिसमेत बुवाले रक्सी खाएर सिद्याइदिएको समस्या आए । त्यस्तो परिस्थितिमा विद्यार्थीको मानसिकता कस्तो होला ? कामदार अभिभावकले पनि छोरा निजीमा र छोरीलाई सरकारीमा पठाउने गरेका समस्या छन् । घरेलु कामदार हिंसाको शिकार भएका घटनाहरु पनि आउँथे । यस्ता घटना अचेल अलि कम सुनिएको छ । हामीले यस्ता विभेद अन्त्य गर्ने प्रयासका लागि विद्यालयमै गुनासो पेटिकाको व्यवस्था गरेका छौं ।


विद्यालयको अबको योजना के छ ?
विद्यार्थीको चाप धेरै भएपनि सबैलाई भर्ना गर्न सकिएको छैन । कारण हो, भवन अभाव । त्यसैले, भवन बनाउने योजना छ । हरेक कक्षाकोठालाई सूचना प्रविधियुक्त स्मार्ट बनाउने योजना छ । विद्यालयमा अहिले ११ सय बढी विद्यार्थी छन् । अंग्रेजी माध्यममा पढाउने शिक्षकहरुको अझै क्षमता बढाउने योजना छ । पाँच वर्षभित्र ९० प्रतिशत सिकाइ उपलब्धि बनाउने हाम्रो लक्ष्य हो । अभिभावक सचेतीकरण महत्वपूर्ण रहेछ, यसमा काम गर्ने योजना छ ।

प्रस्तुतिः रोशन क्षेत्री गाउँले

 

 

प्रमुख समाचार

 सिमकार्डमार्फत् सियुजी सेवा: लक्ष्य ३४ लाख विद्यार्थीमा पुर्याउने, जोडिए ५ हजार मात्रै  सिमकार्डमार्फत् सियुजी सेवा: लक्ष्य ३४ लाख विद्यार्थीमा पुर्याउने, जोडिए ५ हजार मात्रै

सरकारले कोरोना महामारीका बेला वैकल्पिक सिकाइका लागि भन्दै ३४ लाख विद्यार्थीलाई सियुजी (क्लोज युजर ग्रुप) सेवामा जोड्ने लक्ष्य राखेपनि जम्मा ५ हजार बाल ...

‘सेल्फ सेन्सरसिप’ले कार्टुन पत्रकारिताको मर्म बच्न नसक्ने निष्कर्ष ‘सेल्फ सेन्सरसिप’ले कार्टुन पत्रकारिताको मर्म बच्न नसक्ने निष्कर्ष

‘सेल्फ सेन्सरसिप’ अर्थात् स्व–नियन्त्रणले कार्टुन पत्रकारिताको मर्म बच्न नसक्ने कार्टुनिष्ट तथा पत्रकारहरुले औंल्याएका छन् । कार्टुन ...

गुरुत्वाकर्षण न्यूटनले पत्ता लगाए भन्ने पाठ परिवर्तन हुनु पर्छ: प्रधानमन्त्री गुरुत्वाकर्षण न्यूटनले पत्ता लगाए भन्ने पाठ परिवर्तन हुनु पर्छ: प्रधानमन्त्री

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गुरुत्वाकर्षणको सिद्धान्त पश्चिमा वैज्ञानिक सर आइज्याक न्यूटनभन्दा पनि अघि पूर्वीय विद्वान तथा गणितज्ञ भाष्काराचार्यले ...