२०७६ माघ ५ गते / 19th Jan 2020, Sunday

फिचर

दैलेखमा एउटा कक्षालाई नियाल्दा... दैलेखमा एउटा कक्षालाई नियाल्दा...

भ्रमण डायरीदैलेखमा रिपोर्टिङ गर्ने क्रममा गुराँस गाउँपालिकास्थित नेपाल लक्ष्मी आधारभूत विद्यालय गाइबान्ना पुग्ने मौका पाइयो । जहाँ अर्थपूर्ण दृश्य देखिए । प्रारम्भिक बालविकासदेखि कक्षा ३ सम्म पढाइ हुने यस विद्यालयमा विद्यार्थीलाई सिकाउन यहाँ गरिएका प्रयास उदाहरणीय छन् । यहाँ त्यसको संक्षिप्त वर्णन गर्ने प्रयास गरिएको छः आहा ! टेलिभिजन सफा सिनित्त कार्पेट । पिफर्म राखेर लचकदार भूईँ । चिसोको चिन्तै छैन । गुचुमुच्च भएर विद्यार्थी एकै ठाउँ बसेका । प्रारम्भिक बालविकास (इसिडि) भएपनि कक्षा ३ सम्मकै विद ...

व्यवस्थापन समिति गठनमा सधैं सर्वसम्मत गराउने एक मात्र विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठनमा सधैं सर्वसम्मत गराउने एक मात्र विद्यालय

५९ वर्षमा जम्मा एकपल्ट मात्र चुनाव नत्र सधैं सर्वसम्मत अठारौंं कार्यकालसम्म एउटा विद्यालयको व्यवस्थापन समितिमा एकपल्ट मात्र चुनाव भएको थियो भन्दा अनौठो लाग्न सक्छ । हो, यस्तै अनौठोे भएको छ, दैलेख जिल्लाको गुराँस गाउँपालिका–७ स्थित शान्ति मावि लालीकाँडामा । यो स्कूलको १७ औं विव्यसको अवधि भर्खरै सकियो र १८ औं नयाँ समिति गठन प्रक्रिया पनि सर्वसम्मतिमै पूरा भयो । ‘अहिलेसम्म यो विद्यालयमा एकपल्ट मात्र चुनाव भयो, नत्र सबैमा सर्वसम्मतिले समिति गठन हुँदै आएको छ,’ प्रधानाध्यापक खगेन्द्र ...

सय वर्षे काजी नेपाल हजुरबाको गुनासो–पाठशाला किन मासेको ? सय वर्षे काजी नेपाल हजुरबाको गुनासो–पाठशाला किन मासेको ?

उहाँ देशकै जेष्ठ नागरिकमध्ये एक हुनुहुन्छ । गत कात्तिक ९ गतेबाट ठ्याक्कै उनान्सय पुगेर सय टेक्नुभयो । सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची नगरपालिका–५ सिन्धुकोट निवासी ओगनाथ नेपाल ‘काजी नेपाल’का नामले गाउँमा चिनिनुहुन्छ । शताब्दी टेकिएको यो उमेरमा उहाँ निकै नै खुशी देखिनुहुन्छ । नित्य नुहाउँनुहुन्छ, खाना अरूचि पटक्कै छैन । निद्रा मजाले लाग्छ भन्नुहुन्छ । कान थोरै सुनेपनि आँखाले राम्ररी ठम्याउँछ । तर पनि एउटा चिन्ता र रोष उहाँ प्रकट गरिरहनुहुन्छ । त्यो के भने वि.सं. २००६ सालमा खोलिएको गाउँको ...

‘सेतो छडीवाली’ प्रेरणादायी आश्मा ‘सेतो छडीवाली’ प्रेरणादायी आश्मा

एक महिनाभन्दा केही बढी नै भयो होला । फेसबुकमा एकजना Ma Dibya भन्ने छोरी मान्छेको रिक्वेस्ट आयो । सर्सर्ती प्रोफाइल हेरेँ र ठीकै लागेर कन्फर्म गरेँ । त्यसपछि मेसेन्जरमा मैले आफ्नो परिचय दिएँ । उहाँले पनि परिचय दिनुभयो । कहिलेकाहीँ छोटो कुराकानी पनि हुन थाल्यो । फोनमा पनि बातचीत भयो । उहाँले सामाजिक सेवा आफ्नो रुचि भएको बताउनुभयो । जडीबुटी भन्ने ठाउँमा उहाँको आफ्नै सङ्गीत विद्यालय भएको पनि थाहा भयो । बेलाबेलामा उहाँका पोस्टहरू पनि हेरियो । त्यहाँ कहिले साहित्यिक कार्यक्रममा सहभागी भएका र कहिल ...

घण्टी बजाउनेको आवाज कसले सुनिदिने ? घण्टी बजाउनेको आवाज कसले सुनिदिने ?

उहाँ हुनुहुन्छ, रामबहादुर पल्ली । गुल्मी जिल्लाको गुल्मीदरबार–१, बलिथुमस्थित थाक्सीपोखरा माविमा कार्यालय सहयोगी (पियन) का रुपमा २२ वर्षदेखि कार्यरत हुनुहुन्छ । विद्यालयमा उहाँको नियुक्ति २०५४ साल कात्तिक १ गते भएको थियो । उहाँभन्दा अर्का कार्यालय सहयोगी अझ पुरानो हुनुहुन्छ । गुल्मीदरबार–२ जुभुङस्थित सूर्याेदय माविमा कार्यरत लोकबहादुर घर्तिले सेवा गर्नुभएको ३३ वर्ष बितेको छ । उहाँलाई विद्यालयले २०४३ साल माघ १६ गते नियुक्ति दिएको थियो । शनिबारबाहेक विद्यालयमा हरेक पिरियडमा घण्टी बजाउनु ...

विद्यालयमा फास्ट एड बक्स, कतै नर्स पनि विद्यालयमा फास्ट एड बक्स, कतै नर्स पनि

अब विद्यालयमा ‘फास्ट एड बक्स’ अर्थात् उपचार बक्स राख्नैपर्ने भएको छ । सरकारले विद्यालयमा प्राथमिक उपचार ‘फास्ट एड बक्स’ हुनैपर्ने नियम जारी गरेको हो । अकस्मात् घट्ने घटनालाई रोकथाम गर्न राखिएका विभिन्न औषधीको सामान भएको सानो बक्सलाई फास्ट एड बक्स भनिन्छ । जुन बिरामी भएको बेलामा वा चोटपटक लागेको समयमा तत्काललै उपयोग गर्ने सकिने एउटा सजिलो उपचार पद्धति पनि हो । यस्तो बक्समा विद्यालयमा प्राथमिक उपचारका लागि चाहिने आवश्यक सामग्रीहरु जस्तै, सिटामोल, बेन्डेज, कैंची, जीवनजल, भिट ...

विद्यार्थी नियमित बनाउन अभिभावकलाई सधैं फोन गर्ने स्कूल !  विद्यार्थी नियमित बनाउन अभिभावकलाई सधैं फोन गर्ने स्कूल !

‘रेखा मुखिया, बासमति मुखिया र जानकीदेवी आज खोई त ?’एकजना शिक्षकले प्रधानाध्यापक मञ्जु कट्टेलतिर फर्केर प्रश्न गर्नुभयो । ‘विद्यालयमा बोलाउन आज उहाँहरुलाई चाँडै जानकारी भएन, खेतमा गइसक्नु भएछ,’ प्रत्युत्तर आयो । यी तीनजनाको नाम विद्यालयमा हुने हरेक बैठकमा छुट्ने गर्दैन । विद्यालयको हरेक निर्णय र काममा उहाँहरु चासो राख्नुहुन्छ अनि सहभागी बन्नुहुन्छ । विद्यार्थी टन्न छन् र विद्यालय सधैं आउँछन् पनि । तर, आमा अभिभावकहरु विद्यालय आएर बालबालिकाको हाजिरी एकपल्ट नपल्टाई चित्तै बुझ ...

ह्याण्डराइटिङ राम्रा भए मन पनि राम्रो ! ह्याण्डराइटिङ राम्रा भए मन पनि राम्रो !

मध्यबानेश्वरस्थित रत्नराज्य माध्यमिक विद्यालयकी सुजिता लम्साललाई ह्याण्डराइटिङ अर्थात् ‘हस्त लेखन’मा निकै रमाइलो लाग्छ । उहाँ कक्षा ९ मा पढ्नुहुन्छ । उहाँलाई आफ्नो जस्तो अक्षर अरुले पनि लेखुन् भन्ने लाग्छ । कक्षागत होस् वा प्रतिस्पर्धात्मक, ह्याण्डराइटिङ गर्न सुजिता तयार भइहाल्नुहुन्छ । ‘ह्याण्डराइटिङले लेखनमा सुधार त हुन्छ नै, शिक्षकको प्रिय पनि हुन पाइँदो रहेछ,’ सुजिताको अनुभव छ । अक्षरलाई राम्रो कसरी बनाउन सकिन्छ भनेर सधैं उहाँ तल्लिन देखिनुहुन्छ । सुजिताका अक्षर चट्ट ...

हेलम्बु र चेपाङलाई जोड्ने त्यो रातो झोला ! हेलम्बु र चेपाङलाई जोड्ने त्यो रातो झोला !

पुसको ठिही र छोटो दिन । घाम ढल्कँदै थियो । चम्किलो किरण फिकामा मलिन हुँदै गर्दा मनहरि नदीको किनार नजिक एकसरो निलो पोशाकमा बालबालिका पलेँटीबद्ध थिए । तिनका मुहारमा चाहिँ आशा र खुशीका किरण झल्किरहेथ्यो । मकवानपुर जिल्लाको दुर्गम क्षेत्रमध्ये राक्सीराङ गाउँपालिका चैनपुरमा रहेको एउटा विद्यालयमा हेलम्बु एजुकेसन एण्ड लाइभ्लीहुड पार्टनरसिप (हेल्प) संस्थाका स्वयंसेवीहरु रातो झोला लिएर जब पुगे, वातावरण एकाएक गडगडाहट तालीमा गुञ्जायमान भयो । त्यो रातो झोला ‘बाँडिदिऊ न त’ भन्दिए जस्तो केवल औपचार ...

हेलित बालकक्षा, हेपिएका बालबालिका हेलित बालकक्षा, हेपिएका बालबालिका

-इसिडिका बालबालिका मन्दिरमा, राम्रा कोठामा चाहिँ ठूला कक्षाका विद्यार्थी   -मदरसाको चिसो भूईँमा पलेँटी मार्नुपर्ने कस्तो बाध्यता ? धनुषाको सबैला ठिल्लास्थित सरस्वती माविमा वरपरका स्कूलका तुलनामा भौतिक अवस्था राम्रो देखिन्छ । विद्यालयमा रहेका भवनहरुमा जम्मा ३५ कोठा छन् तर कक्षा अभावमा प्रारम्भिक बालकक्षा (इसिडि)का बालबालिकालाई स्कूल प्राङ्गणभित्रै रहेको सरस्वती मन्दिरमा पढाइने गरिएको रहेछ । मध्य जाडो पुस लाग्नै आटेको छ तर इसिडिका ३ देखि ५ वर्षका ३९ जना बालबालिका लुगलुग कामेर मन्दिरको खुला पर ...

‘होमवर्क मिस’ले सुध्रिएको पढाइ ‘होमवर्क मिस’ले सुध्रिएको पढाइ

अञ्जन यादवलार्ई टोल–टोल पुग्न निकै हतारो हुने गर्छ । उहाँको हातमा एउटा डायरी कहिल्यै छुट्दैन । त्यसभित्र बालबालिकालाई सिकाउन टिपिएका टिपोट छन् । उहाँ बालबालिकालाई ‘घर भेट’ गर्न टोलमै पुग्नुहुन्छ अनि उनीहरुलाई स्कूलले दिएको गृहकार्यमा परेका अफ्ठ्यारोमा सघाउनुहुन्छ । ‘विद्यालयले गृहकार्य दिएको छ/छैन त्यो हेर्छु,’ अञ्जनले आफ्नो कामको फेहरिस्त लगाउनुभयो । धनुषाको चारनाथ गणेशमान नगरपालिकास्थित महरा टोलमा अञ्जन एक वर्ष यता यसरी नै सक्रिय हुनुहुन्छ । यो दलित बस्ती हो । &ls ...

आफैं खेलाउना बनाउन सक्रिय इसिडिका सहयोगी कार्यकर्ता आफैं खेलाउना बनाउन सक्रिय इसिडिका सहयोगी कार्यकर्ता

रीताकुमारी यादव मावि वर्मझियामा बालकक्षाकी सहयोगी कार्यकर्ता हुनुहुन्छ । उहाँ ‘पप्पी ह्विल’ बनाउँदै हुनुहुन्थ्यो । तर, आफ्नो विद्यालयमा होइन, नजिकैको सरस्वती माविमा उहाँको व्यस्तता थियो । पप्पी ह्विल गोलाकार कागजको थियो । जसको बीच भागमा अंग्रेजी वर्ण ‘एटी’ लेखिएको थियो भने बायाँपट्टि ‘ई’ र माथिल्लो छेऊमा ‘सी’ । त्यो ह्विल घुमाउँदै यादवले प्रष्ट्याउनुभयो, ‘यसबाट विभिन्न शब्द बन्छन् । हेर्नाेस् त, यो घुमाउँदा सी ए टी अर्थात् क्याट बन्यो ।&rsquo ...

उत्कृष्ट विद्यालय खोज्ने भए चुनादेवी मावि जाऔं उत्कृष्ट विद्यालय खोज्ने भए चुनादेवी मावि जाऔं

भक्तपुर जिल्लाको नगरकोटस्थित चुनादेवी मावि अहिले निकै चर्चित छ । कारण यसको पढाइ, आन्तरिक व्यवस्थापन र दीर्घकालीन योजना नै हो । २०४५ सालमा स्थापित यो विद्यालय सदरमुकामदेखि नगरकोट जाने बाटोको १६.४ किमि दूरीमा रहेको छ । विद्यालय नजिकैको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको मण्डन–देउपुर गाउँपालिकाबाट विद्यार्थी उल्लेखनीय संख्यामा आउने गरेका छन् । नाल्दुम, ठकुरी गाउँ र चाँगुनारयण नगरपालिका–६ देखिका विद्यार्थी पनि यहाँ पढ्न आइपुग्छन् । पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार विद्यालयमा जम्मा ३४९ जना विद्यार्थी अध्ययनर ...

अन्यायको यो हद : एक वर्षदेखि तलबविनै अध्यापन अन्यायको यो हद : एक वर्षदेखि तलबविनै अध्यापन

 सिरहा–उहाँ नियमित विद्यालय आउनुहुन्छ । आफ्नो कक्षामा गएर नियमित कक्षा लिनुहुन्छ । महोत्तरी घर भएपनि उहाँले १५ वर्षदेखि भाडाको घरमा बसेर सिरहामा पढाउँदै आउनुभएको छ । तर, एक वर्षदेखि तलब सुविधा भने पाउनुभएको छैन । जिल्ला शिक्षा कार्यालयले उहाँको नाममा एक वर्षदेखि तलब निकासा गरेको छैन । उहाँले २०७३ मंसिर २० देखि आजसम्म तलब–भत्ता नपाउनुभएको हो । यो समस्या सिरहा प्रावि तिरुवाका शिक्षक अशोककुमार सिंहको हो । २०५८ मा सिरहाकै राहुपुर निमाविमा अस्थायी नियुक्ति लिएर पढाउँदै आउनुभएका सिंहक ...

सामुदायिक विद्यालय बसमा सरर... सामुदायिक विद्यालय बसमा सरर...

नगरकोट जाने बाटो । बीच जंगलमै छ स्कूल । चारैतिर उकालो–ओरालो । बा२क ५०४० को नम्बरको पहेलो बस सरर आउँछ । चिटिक्क पोशाकमा सजिएका हसिला विद्यार्थी ओर्लन्छन् अनि कक्षा कोठा छिर्छन् । यसरी नै दैनिक ६५ जना विद्यार्थी विद्यालय र घर ओहोरदोहोर गरिरहन्छन् । यो दृश्य भक्तपुरको नगरकोटस्थित चुनादेवी माविको हो । यो सामुदायिक विद्यालयले विद्यार्थी ओहोरदोहोर गर्न बसको व्यवस्था गरेपछि यहाँको बहार नै बेग्लै भएको छ । भक्तपुरको सदरमुकामबाट विद्यालयसम्मको दूरी १६.४ किमि छ । भक्तपुर जिल्ला भइकन पनि काभ्रेपलाञ्चो ...

यी स्कूलप्रेमी पूर्व प्रधानमन्त्री र मन्त्रीका साथी यी स्कूलप्रेमी पूर्व प्रधानमन्त्री र मन्त्रीका साथी

नवलपुर जिल्लामा उहाँलाई नचिन्ने सायदै होलान् । अझ डण्डा क्षेत्रमा त उहाँ अभिभावककै रुपमा सम्मानित हुनुहुन्छ । सबैले उहाँलाई ‘तुलसी सर’ भन्छन् । जुन तुलसी सर डण्डा क्षेत्रमा शिक्षाको ज्योति बनेर उदाउनुभयो र जीवनभर बलिरहनु भएको छ । आफ्नो जीवन नै शिक्षाका लागि समर्पित गर्ने थोरै मान्छेमा पर्नुहुन्छ उहाँ । साविक नवलपरासीको परासी बजारबाट २०२६ सालमा शिक्षण गर्न भनेर डण्डा ल्याइनुभएका उहाँ आजसम्म यतै रमाउनुभयो । पूरा जीवन नै डण्डाको शिक्षा विकासमा खचर्नुभएका उहाँ घर फर्केर जानु नै भएन । गा ...

बसमै लाइब्रेरी ! बसमै लाइब्रेरी !

रातो चिटिक्क परेको पुस्तकालय । त्यसमा रङ्गीचङ्गी पुस्तकैपुस्तक । स्वाभाविक हो, पाठकहरु पढ्न पुस्तकालय धाउनुपर्छ । सामान्यतः यो अहिलेसम्मकै  मान्यता र चलन हो । तर, यो भने बिल्कुल फरक छ । गजब कुरा त के छ भने यो पुस्तकालयचाहिँ पाठककहाँ धाउँछ । अर्थात्, ‘बुक बस ।’ एउटा यस्तो चिटिक्क परेको बस, त्यसभित्र छिर्दा गाडी चढेको अनुभव हुँदैन । फगत किताब छन् । सजाइएका किताब, देख्दै पढौं–पढौं लाग्ने । किताब पनि बालबालिकाका लागि साह्रै रुचिलाग्दा छन् । ज्ञानबर्द्धक, खोजबर्द्धक त हुने नै भ ...

राङ्खानीका थानेश्वर उपाध्याय : शिक्षामा ननिभेका आलोक राङ्खानीका थानेश्वर उपाध्याय : शिक्षामा ननिभेका आलोक

समुन्द्र जस्तो गहिरो तीक्ष्ण नजर, चम्किलो अनुहार, मृदुभाषी व्यवहार र जीवनको अन्तिम अवस्थासम्म पनि युवा जोश देखिन्थ्यो । शरीर कमजोर भएपनि उहाँको हिम्मत र सोंच बलियो लाग्थ्योे । पश्चिम नेपालको बाग्लुङ जिल्लाको अझ दक्षिणी भेगमा त उहाँलाई विकास र शिक्षाको जग नै मान्नेहरु धेरै छन् । उहाँले आफ्नो जीवन नै शिक्षा र स्थानीय विकासमा खर्च गरेर पनि भरी रहिरहनुभयो । उहाँले जीवनभर समुदायको आस्था, विश्वास, अभिभावकत्व, विकास र चेतनाको बत्ति कहिल्यै निभ्न दिनुभएन । त्यसैको कारण त्यो भेग अहिले शिक्षाको आलोकमा उज् ...

पुराना शिक्षकका मारमा विचरा यी विद्यार्थी ! पुराना शिक्षकका मारमा विचरा यी विद्यार्थी !

शम्भु यादव/लहानसामुदायिक विद्यालयमा शिक्षक भर्नाका लागि सरकारले शिक्षक सेवा आयोगबाट परीक्षा लिन्छ । त्यसमा योग्यता नपुगेकाहरु बाहिरिन्छन् । योग्यहरु छनौट भएर शिक्षक बन्छन् । त्यस्ता शिक्षकहरुले राम्रैसँग पढाउँछन् भन्ने विश्वास हुन्छ । तर, अहिले पनि विद्यालयहरुमा पुराना शिक्षकहरु छन् । यस्ता पुराना शिक्षकहरु कोही प्राविका छन् त कोही निमावि तथा माविका । सिरहामा प्राविमा शिक्षक धेरै छन् । निमावि र मावि विद्यार्थीको अनुपातमा शिक्षक अभाव छ । पुराना शिक्षक निमावि पढाउनै सक्दैनन् भन्ने एउटा तथ्य भेटिएक ...

मनको मिररमा प्रकट भएकी प्रकृति मनको मिररमा प्रकट भएकी प्रकृति

उनले साहित्य लेख्न थालेको कक्षा ७ देखि नै हो । शुरुमा यसो सानोखालको डायरी लेख्ने उनको बानी थियो । लेख्दा–लेख्दै कविता लेख्ने उनलाई आदत परेछ । उनी अर्थात् प्रकृति नकर्मी । स्कूले जीवन छँदा मनका उकुसमकुसभित्र गुम्सिएका सयौं पात्रलाई उनले कविताको माध्यमबाट बाहिर ल्याइन् । ती कोही प्रेम गर्ने मायालु थिए त कोही घृणा गर्ने पात्र । किशोर अवस्थामा जोकोहीसँग हुने उत्सुकता, मनभित्रको द्वन्द्व, सिर्जना अनि संवेगलाई प्रकृतिले कवितामा उतारिन् । स्वभावले उनी अन्तर्मुखी छिन् । एक्लै बस्न रुचाउने र शान्त ...

प्रमुख समाचार

दरबन्दी मिलान अन्तिम चरणमा दरबन्दी मिलान अन्तिम चरणमा

स्थानीय तहमा पालिकागत शिक्षक दरबन्दी किटान शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले विद्यालय तहका मौजुदा शिक्षक दरबन्दी कहाँ कति थप्ने र घटाउने भन्ने न ...

संघीय शिक्षा ऐन छिटो नल्याए विद्यालयक्षेत्र विकास कार्यक्रम धरापमा पर्ने दाताहरुको चेतावनी संघीय शिक्षा ऐन छिटो नल्याए विद्यालयक्षेत्र विकास कार्यक्रम धरापमा पर्ने दाताहरुको चेतावनी

शिक्षामा सहयोग गरिरहेका विकास साझेदारहरु (डिपिज) ले नेपाल सरकारलाई संघीय शिक्षा ऐन चाँडो नल्याउने हो भने स्थानीय तहसम्म विद्यालय क्षेत्र विकास कार्यक् ...

शिक्षक महासंघले गठन भएको ६ वर्ष बित्दा पनि पाएन पूर्णता शिक्षक महासंघले गठन भएको ६ वर्ष बित्दा पनि पाएन पूर्णता

विभिन्न टुक्रामा विभाजित बन्दा शिक्षक आन्दोलन कमजोर भएको भन्दै एकीकृत रुपमा शिक्षकको अधिकार र कर्तव्यको पक्षमा संघर्ष गर्ने उद्देश्यले गठित नेपाल शिक ...