२०७७ असार २९ गते / 13th Jul 2020, Monday

विचार/तर्क

कसीमा गुरु पूर्णिमाको गरिमा कसीमा गुरु पूर्णिमाको गरिमा

 'गुरु ब्रह्मा, गुरु विष्णु, गुरु देवो महेश्वर, गुरु साक्षात् परमं ब्रह्मा तस्मै श्री गुरुवे नमः'   (गुरु नेै ब्रह्मा, गुरु नै विष्णु अनि गुरु नै शंकर भगवान् हुन्, गुरु नै साक्षात परब्रम्हा हुन्, यस्ता गुरुलाई म नमस्कार गर्दछु । )   वेदको रचियता कृष्ण द्वैपायन व्यास जन्मेको आषाढ पूर्णिमाको दिनमा गुरुहरुको सम्झना र पूजा गरिन्छ । गुरुलाई देवता र पिता समान सम्मान दिने हाम्रो संस्कार र संस्कृति हो । पौराणिक कालदेखि नै गुरु अर्थात् शिक्षकको महिमा अतुलनीय रहँदै आयो । संस्कृतमा ‘गु ...

शैक्षिक क्रियाकलाप खुल्ला गर्नु आवश्यक शैक्षिक क्रियाकलाप खुल्ला गर्नु आवश्यक

असार १ गतेदेखि विद्यालय प्रशासन खोेल्ने सरकारी निर्णय/निर्देशनसँगै कतिपय स्थानीय निकायले कडा सूचना जारी गरेर शिक्षकहरूलाई विद्यालयमा अनिवार्य हाजिर हुन अर्काे सूचना जारी गरे । त्यसपछि आफ्नो घरमा लकडाउन खेपिरहेका टाढा–टाढाका शिक्षकहरू यातायात सिफारिश–पास, गाडी रिजर्भ तथा अनेक दुःखकष्ट झेलेर विद्यालय पुगेका छन् । तर विद्यालयमा पठनपाठन गर्ने औपचारिक अनुमति नहुँदा एकातिर विद्यालयहरू सुनसान छन् भने अर्कातिर स्कूल जानु नपरेपछि घरमै रहेका आफ्ना बाबुनानीहरूलाई सम्हाल्न गाह्रो परेको गुनासो अध ...

मध्यस्त बनेको प्रविधि मध्यस्त बनेको प्रविधि

भनिन्छ–शिक्षा कोक्रोबाट शुरू हुन्छ र चिहानमा गएर टुङ्गिन्छ । यसको अर्थ शिक्षासँग हाम्रो आजीवन, स्वाभाविक एवं नैसर्गिक सम्बन्ध छ, जसबाट हामी कोही पनि टाढा हुनै सक्दैनौं । कुरा कोरोना र लकडाउनको कारण शुरू भएको स्नातकोत्तर तह मानविकी सङ्कायअन्तर्गतको अंग्रेजी भाषा र साहित्यको जुम अनलाइन कक्षाको हो । आइतबारको त्यो कक्षामा जुमको सहभागी सूचीमा ‘सुरेश हाचेकाली’ भन्ने नाम पढेपछि म खुशीले दौडँदै भान्सामा पुगेँ र एकै सासमा आमालाई सुनाएँ, ‘मामु, मैले कविता राम्रो लागेर हिजो भर्खर फे ...

‘गुणस्तरः कुरा मात्रैै’ ‘गुणस्तरः कुरा मात्रैै’

पाश्चात्य दार्शनिक हेगेलले नागरिकका ठोस अधिकारहरुलाई तीन क्रमागत तहमा विभक्त गरेका छन् । परिवार, समाज र राज्यको तहमा विभक्त गरिएको उक्त क्रम स्वभावैले राज्यलाई उच्च तह भएको स्विकार पनि गर्दछ । यो नागरिकको नैतिक जीवनको (इथिकल लाइफ) पनि उच्च रुप भनिएको छ । उनीभन्दा अघिका दार्शनिकहरुले इन्द्रियहरुबाट अनुभव गर्न सकिने प्रक्रिया (फेनोमेना)लाई मात्र विश्वास गरेका थिए । उनले यसभन्दा माथि उठेर अझ अलौकिकशक्ति (नोमेना) मा विश्वास गरेका छन् । उनले यही इन्द्रिय तथा अतिन्द्रिय दुबैैको सर्वोच्च सत्ता राज्यलाई ...

लकडाउनले प्राविधिक शिक्षामा पारेको असर र उपयुक्त निकास लकडाउनले प्राविधिक शिक्षामा पारेको असर र उपयुक्त निकास

कोभिड–१९ ले विश्वमा पुर्याएको मानवीय क्षतिसँगसँगै हामी नेपाली पनि सुरक्षित हुनसक्ने सम्भावना कमै थियो । त्यसैले, सम्पूर्ण देश नै ठप्प भयो । हामी सबै नागरिक मृत्युको त्रासले भयभित छौं । यस विषम परिस्थतिको मारमा प्राविधिक विषय अध्ययन गर्ने सिटिइभिटिअन्तर्गतका सम्पूर्ण विद्यार्थी, तिनका अभिभावक र प्राविधिक शिक्षालयहरु परेका छन् । यो अदृश्य महामारीले कलेज आउन नसकेर पठनपाठन गर्न नपाएकोमा मात्र होइन, अन्तिम परीक्षा स्थगित भएकोमा देशभरिका विद्यार्थीहरु चिन्तित छन् । विडम्बना के छ भने प्राविधिक शि ...

विद्यालयमा प्रविधिमैत्री शिक्षणको खाँचो विद्यालयमा प्रविधिमैत्री शिक्षणको खाँचो

कोरोना लकडाउनको अनिश्चितताले सूचना र प्रविधिमा आधारित शिक्षणको खाँचो खट्किएको छ । सूचना र प्रविधिको तीब्र विकास र बृद्धिको कारणबाट विश्व एक गाउँ जस्तै भएको छ । नवीन सूचना र प्रविधिबाट आफूलाई सुसज्जित गर्न नसके कुनै पनि व्यक्तिले सहज जीवनयापन गर्न सक्दैन । साधानस्रोतमा सहज पहुँच र प्रयोगका लागि सूचना प्रविधियुक्त कम्प्यूटर शिक्षा आधारभूत शर्त हो । कम्प्यूटर मानव जीवनको अभिन्न अङ्ग बन्दै गएको जगजाहेर नै छ । वर्तमानमा मोबाइल, इन्टरनेट, ट्याबलेट्स, कम्प्यूटरको माध्यमबाट द्रुत गतिमा व्यवसायिक प्रतिस् ...

अराजकता नै व्युत्पत्तिको अवसर अराजकता नै व्युत्पत्तिको अवसर

मन र व्युत्पत्ति मन र बुद्धिका बीचको अन्तरसम्बन्धको समझका बारेमा प्रत्येक व्यक्ति, परिवारे, समुदाय तथा राजनीतिक चिन्तनका बीचमा नै फरक–फरक धारणा रहेको पाइन्छ । स्थूल सदृश्य तथा सूक्ष्म अदृश्य संसारका बीचको अन्तरसम्बन्ध नै हरेक बहश तथा अन्तक्र्रियाको केन्द्रविन्दु रहेको छ । सर्वप्रथम दार्शनिक हेगेलले यही सूक्ष्म अदृश्य सत्ताका बारेमा विचार राखेका हुन् । शिक्षा, सीप, श्रम, उत्पादन, वाणिज्य व्यापार, विकास, प्रगति, समृद्धि, शान्ति तथा खुशी यिनै सदृश्य तथा अदृश्य संसारको समझसहितको निरन्तरका लागि ...

डा. रामहरि लामिछानेको अंग्रेजीमा कविता: LEADERSHIP & MANAGEMENT डा. रामहरि लामिछानेको अंग्रेजीमा कविता: LEADERSHIP & MANAGEMENT

LEADERSHIP & MANAGEMENT Ramhari Lamichhane, PhD It is an art of getting things done through others, Reach the destination by handling all challenges and bothers, Touch the dream in bringing all minds together.   Don’t suggest to go alone to avoid traps and failures, Believe team spirits as a reason of success and pleasure, Create environment of sharing and learning culture.   Know the way, show the way and teach the ways, Believe in results not the hours and days, Touching he ...

महामारीमा निजी विद्यालयको भर्ना अग्रसरता र सरकारको लज्जास्पद मौनता महामारीमा निजी विद्यालयको भर्ना अग्रसरता र सरकारको लज्जास्पद मौनता

सरकारले भर्चुअल, अनलाइन, रेडियो र टेलिभिजनमार्फत् सिकाइ गर्नेगरी विद्यालयहरुको पठनपाठन थाल्ने, बन्द रहेका शिक्षण संस्था दूर शिक्षालगायतको विकल्पका आधारमा सुचारु गर्ने कार्यक्रम अघि सारिएको बताउँदै आएको छ । निजी विद्यालयहरुका संगठनले पनि यही जेठ २१ गतेबाट भर्ना गर्नेगरी अघि बढ्ने निर्णय गरिसकेको सुन्नमा आयो । यसबाट अभिभावकसँग लिइएको पूरै शुल्क फिर्ता नदिने बरु जुनसुकै अवस्थामा पनि पठनपाठन सञ्चालन गर्ने अडानमा निजी विद्यालयहरु देखिएका छन् । मन्त्रालय भने यस विषयमा कुनै प्रतिक्रिया नदिएर लज्जास्पद ...

स्कूल खोल्न हतार नगरौं स्कूल खोल्न हतार नगरौं

विदेशमा विकासका लागि नै बढी महत्व दिइने गरिएको छ । सम्पूर्ण बजेटको कम्तिमा २५ प्रतिशत शिक्षामा लगानी गर्ने देशहरु छन् । पछिल्ला वर्षहरुमा नेपालमा पुग–नपुग १० देखि १२ प्रतिशतको हाराहारीमा छुट्याइने गरिएको छ । अझ, यो कोरोना महामारीमा त झनै बढी बजेट हुनुपर्ने हो । हाम्रो देशमा कुनै बेला शिक्षा बजेट १७ प्रतिशतसम्म पुग्यो । त्यसपछि क्रमशः १५ र १४ हुँदै १० प्रतिशतमा ओर्लियो । यसपालि ११.६४ प्रतिशत छ । यो बजेट देश विकाशका दृष्टिले पूर्ण रुपमा बाधक हो । शिक्षाको विकासबिना अरु विकास सम्भव छैन । स्वस ...

कोभिड–१९ पछि हुनु पर्छ महिलाकेन्द्रित कार्यक्रम नै कोभिड–१९ पछि हुनु पर्छ महिलाकेन्द्रित कार्यक्रम नै

दिगो विकास तथा समृद्धिको लागि महिला सशक्तिकरण र सहभागिता बिस्तार हुनुपर्ने कुरामा सबैको एकमत रहेको छ । सन् १९९५ मा सम्पन्न संयुक्त राष्ट्रसंघीय महिला सम्मेलन–बेइजिड सम्मेलन) ले कुनै पनि राज्यको भाग्य त्यहाँ बसोबास गर्ने महिलाको अवस्थासँग जोडिएको विचार अघि सार्यो । यस्तै सन् २००० मा संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा परिषद्ले शान्ति तथा समृद्धिलाई लैङ्गिक समानताको अभिन्न अङ्गको रुपमा घोषणा गर्यो । यस अवधिमा मातृ मृत्युदर ४५ प्रतिशतले घटेको, प्राथमिक विद्यालय भर्नादरमा निकै वृद्धि भएको, संसदमा महि ...

सीपमूलक तालिममार्फत् नै उत्पादनशील रोजगारी सीपमूलक तालिममार्फत् नै उत्पादनशील रोजगारी

देशले तय गरेको ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’को दीर्घकालीन सोंच परिपूर्तिका लागि दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता पर्छ । दक्ष जनशक्तिहरूलाई रोजगारी तथा स्वरोजगारीमा संलग्न गराई राष्ट्रिय उत्पादकत्वमा वृद्धि गरी दिगो र फराकिलो आर्थिक वृद्धि, उत्पादकत्वमा वृद्धि र उत्कृष्ट सेवा मार्फत दिगो विकास लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ । यसका लागि प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा र सीप विकास तालिम कार्यक्रम मार्फत राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारको माग अनुसार योग्य, सक्षम, प्रतिस्पर्धी र उद्यमशील दक्ष जनशक् ...

शिक्षालयलाई व्यावसायिक बनाउने कि शिक्षालाई ? शिक्षालयलाई व्यावसायिक बनाउने कि शिक्षालाई ?

राजनीतिक मञ्चहरुमा तीनवटा विषयको निकै चर्चा हुने गरेको छ । ती हुन् जातबिहीन (काष्टलेस), वर्गबिहीन (क्लास लेस) र नगदबिहीन (क्यासलेस) । यिनीहरुलाई तीन ‘सी’ पनि भनिन्छ । पहिलो दुईवटा अवधारणाले सामाजिक तथा आर्थिक सामञ्जस्यतालाई प्रोत्साहन गर्न खोजेको देखिन्छ भने अन्तिमको अवधारणाले पारदर्शिताको बारेमा जोड दिन खोजेको देखिन्छ । यिनीहरु अवधारणागत तथ्यहरु हुन् कि ? कालजयी तथ्यहरु ? त्यो त बहशकै विषय हो । त्यसैगरी उन्नाइसौं शताब्दीका विचारकमध्ये डार्विनको ‘बलियोेले शासन गर्छ’, कार् ...

विद्यालय शिक्षणका लागि तुरुन्तै अपनाउनुपर्ने विकल्प विद्यालय शिक्षणका लागि तुरुन्तै अपनाउनुपर्ने विकल्प

विश्वव्यापी फैलिएको कोभिड–१९ महामारीका कारण दुई महिनाभन्दा धेरै समय शिक्षण संस्था वन्द भएपछि पछिल्ला केही दिनहरूमा विद्यालय शिक्षणलाई सञ्चालन गर्ने उपायका बारेमा अनौपचारिक क्षेत्रमा धेरै बहस भइरहेको छ । यद्यपि, आजकल शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय मौन बसेर अनलाइन र अफलाइन शिक्षणका सामग्री विकास गरिरहेको छ भन्ने बुझिन्छ, मन्त्रालयको मौनताबीच विभिन्न अड्कल, विचारविमर्श र परामर्श दिने क्रम चलेको छ । यी भनाइलाई जसले जसरी सार्वजनिक गरेको भएतापनि निजी टिप्पणीका रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ । बहसक ...

अनलाइन शिक्षाः सुविधा वा समस्या ? अनलाइन शिक्षाः सुविधा वा समस्या ?

करिव एकदशक अघिको कुरा हो, काठमाडौंलगायत देशका अन्य शहर तथा केही गाउँहरुमा साइबरको व्यवसाय निकै फस्टाउने गथ्र्यो । त्यतिबेला अहिले विश्वमै अत्यधिक प्रयोगमा आउने युट्युब, फेसबुक र इन्स्टाग्राम जस्ता एपहरु यति धेरै प्रयोगमा थिएनन् । हुनत, त्यतिबेला सबैका घरहरुमा एन्ड्रोइड फोन, कम्प्यूटर र इन्टर्नेट पनि त उपलब्ध थिएनन् । यी सुविधाहरु केही नगन्य घरहरुमा मात्र भेटिन्थे । अधिकांश युवाहरु साइबरमा हाइफाइभर याहूको च्याट बक्समार्फत् कुराकानी गर्न पाउँदैमा दङ्ग पर्थे भने बालबालिका भिडियो–गेम खेल्नका ल ...

एसइइ र कक्षा ११ का स्थगित परीक्षा जसरी पनि गर्नैपर्ने हो त ! एसइइ र कक्षा ११ का स्थगित परीक्षा जसरी पनि गर्नैपर्ने हो त !

कोरोनाका कारण विश्वका ७३ मुलुकमा उच्च शिक्षाको परीक्षा रोकिएको र ११ वटा मुलुकमा रद्द भएको बताइन्छ । हाम्रो देशमा पनि रोकिएको एसइइ र कक्षा ११/१२ को परीक्षा अब कसरी सञ्चालन गरी टुङ्ग्याउने भन्ने विषयमा शिक्षाविद् तथा शिक्षाप्रेमीहरूबाट यस्ता सल्लाह/सुझाबहरू आएका छन् : (क) पहिल्यै लिइएको आन्तरिक मूल्याङ्कनका आधारमा विद्यालयले नतिजा प्रकाशन गरी लब्धाङ्कपत्र उपलब्ध गराउनुपर्ने, (ख) परीक्षा लिने नै हो भने, स्थानीय तह र शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइको सहजीकरण तथा व्यवस्थापनका आधारमा सञ्चालन गर्ने । राष् ...

स्थगित एसइइ र कक्षा ११ को परीक्षाबारे स्थगित एसइइ र कक्षा ११ को परीक्षाबारे

कोरोनाका कारण रोकिएको एसइइ र कक्षा ११ को परीक्षालाई अब कसरी सञ्चालन गरी टुङ्ग्याउने भन्ने विषयमा धेरैतिरबाट यस्ता सल्लाह/सुझाबहरू आएका छन् : (क) पहिल्यै लिइएको आन्तरिक मूल्याङ्कनका आधारमा विद्यालयले नतिजा प्रकाशन गर्ने, (ख) परीक्षा लिने नै हो भने स्थानीय तह र शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाईको सहजीकरण तथा व्यवस्थापनका आधारमा सञ्चालन गर्ने । यता, राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड भने त्यसरी परीक्षा सञ्चालन गर्न कानूनविपरीत हुने धारणा राख्छ र कोरोना नियन्त्रणपछि नै भएपनि परीक्षै सञ्चालन गर्न चाहन्छ । बोर्डले पर ...

विद्यार्थीलाई घरमै सिक्ने वातावरण बनाऔं विद्यार्थीलाई घरमै सिक्ने वातावरण बनाऔं

सामान्यतया विपद् विशेष परिस्थिति र साँस्कृतिक चाडवाडबाहेकको अवस्थामा विद्यालयहरु नियमित रुपमा सञ्चालन गर्नु पर्छ । सम्बन्धित निकाय तथा पक्षहरुले विद्यालय सञ्चालनमा ल्याउनका लागि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नु पर्छ । भोलिको सुन्दर पारिवारिक, सामाजिक र राष्ट्रनिर्माणका निम्ति राज्यले बालबालिकालाई विद्यालय पठाउन वा उनीहरुको नियमित सिकाइका लागि अभिभावकको भूमिका खोज्नु पर्छ । अभिभावकले पनि बालबालिकालाई विद्यालय पठाउन अथवा उनीहरुको सिकाइ नियमित बनाइरहनका लागि आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्नु पर्छ । तथापि, सध ...

लकडाउनमा अभिभावकलाई सुझाब  लकडाउनमा अभिभावकलाई सुझाब

कोरोना लकडाउनका कारण विश्वका करोडौं बालबालिकाको पठनपाठन ठप्प छ । शिक्षण संस्था लामो विदाका कारण विद्यार्थीहरु एक किसिमले बेरोजगार नै भएका छन् । समूहमा खेल्न/चल्न रुचाउने बालबालिकालाई घरको चौघेराभित्र चौबीसैं घण्टा सीमित गर्दा छटपटि र बेचैनी बढ्नु स्वाभाविकै हो । यसबाट उनीहरुमा शारीरिक, मानसिक तनाव र अन्यौल हुनु अनौठो होइन । शारीरिक, मानसिक, सामाजिक तथा संवेगात्मक विकास राम्रोसँग विकास भइनसकेका चञ्चले स्वभावका बालबालिकालाई घरभित्र नै थेगिराख्नुपर्ने कठिन बाध्यता अभिभावकमा आइलागेको छ । अहिलेको जोख ...

संकटको बेला विद्यालय सञ्चालन यसरी गरौं संकटको बेला विद्यालय सञ्चालन यसरी गरौं

कोभिड–१९ को सङ्क्रमणबाट आम नागरिकलाई सुरक्षित गर्नका लागि २०७६ साल चैतको पहिलो हप्तादेखि पूरै देश ‘लकडाउन’ अर्थात् बन्दाबन्दीको अवस्थामा छ । सरकारबाट गरिएको बन्दाबन्दीको निर्णयबाट विद्यालयहरु अछुत्तो रहने सवाल नै भएन । सरकारको निर्देशनमा धेरै विद्यालयहरुले कक्षा नौसम्मको वार्षिक परीक्षा प्रायः सम्पन्न गरिसकेका थिए । कक्षा १० को विद्यालयस्तरको परीक्षा पनि सम्पन्न भइसकेको छ । संघीय सरकारअन्तर्गत लिइने राष्ट्रियस्तरको एसइइ र कक्षा ११/१२ को परीक्षा बाँकी रहेको छ । लकडाउना कारण विद् ...

प्रमुख समाचार

सिन्धु विद्यालय स्थापनाका साक्षी अंग्रेजी शिक्षाका पक्षधर पोषप्रसाद नेपालको निधन सिन्धु विद्यालय स्थापनाका साक्षी अंग्रेजी शिक्षाका पक्षधर पोषप्रसाद नेपालको निधन

सिन्धुपाल्चोकका पुराना शैक्षिक अभियन्ता एवं शिक्षक पोषप्रसाद नेपालको शनिबार राती ९५ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । लामो समयदेखि विरामी पर्नुभएका नेपालको ...

सामाजिक विकास मन्त्रीहरुलाई शिक्षामन्त्रीको आग्रह–सिटिइभिटिका कार्यक्रममा दोहोरोपना नगरौं सामाजिक विकास मन्त्रीहरुलाई शिक्षामन्त्रीको आग्रह–सिटिइभिटिका कार्यक्रममा दोहोरोपना नगरौं

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले संघीय शिक्षा ऐन नआउँदासम्म प्राविधिक शिक्षा एवं व्यावसायिक तालिम कार्यक्रममा दोहोरोपना नआउनेगरी ...

 सीपप्रदायक संस्था एकातिर, रोजगारदाता अर्काेतिर  सीपप्रदायक संस्था एकातिर, रोजगारदाता अर्काेतिर

‘बजारको मागअनुरुप रोजगारी र सीप दिनेबीच अन्तर्सम्बन्ध जरुरी’ राष्ट्रिय आवश्यकता र बजारको मागअनुरुप जनशक्ति उत्पादन नहुँदा नेपालमा प्राविधि ...