२०७६ मंसिर ६ गते / 22nd Nov 2019, Friday
investment investment

पराशर विद्यालयः सीमान्तकृत समुदायका निम्ति वरदान

 


तनहुँ जिल्लामा विद्यालय व्यवस्थापनमा सुधार सहयोग परियोजना दोस्रो चरण (सिसम–२) को प्रभाव कस्तो छ ? विद्यालयहरुले के कस्ता राम्रा अभ्यास गरेका छन् ? तनहुँका पराशर आधारमूत विद्यालय पाटन, पार्वती आधारभूत विद्यालय म्याग्दे र भानु मावि बन्दिपुरका सबल अभ्यास र पक्षलाई यो अंकमा समेट्ने प्रयास गरेका छौं ।



व्यास नगरपालिका–५, पाटनमा रहेको यो विद्यालय २०४९ सालमा वर्तमान प्रधानाध्यापकको अगुवाइमा स्थापना भएको हो । गरीब समुदाय बसोबास भएको यस स्थानमा आधारभूत विद्यालय स्थापना हुनुले स्थानीयबासी निकै खुशी देखिन्छन् । खासगरी बोटे (दराई) समुदायका बालबालिकाका निम्ति यो विद्यालय वरदान सावित देखिन्छ ।


विद्यालयको तथ्याङ्क २०७४ अनुसार यहाँ १८१ विद्यार्थी पढ्छन् । सुखद पक्ष त, वरिपरि निजी विद्यालय पनि छैनन् । यही विद्यालयमा बालमैत्री पढाइ हुने गर्छ । बाल कक्षा सफा, बालमैत्रीपूर्ण र शिक्षकहरु उस्तै माया गर्नेखालका रहेका छन् । यसले गर्दा अभिभावकको विश्वास पनि यो विद्यालयप्रति बढेको छ । विद्यालय व्यवस्थापन राम्रो छ । विद्यालयको प्राङ्गण साँघुरो छ तर सेवाक्षेत्रमा यही मात्र विद्यालय रहेको छ । समुदायले यसलाई ठूलो उपलब्धि ठानेका छन् ।


अभिभावक र शिक्षकमा अपनत्व
शिक्षकहरु नियमित पढाउँछन् । चार नबजी विद्यालयबाट निस्कँदैनन् । कुनै पनि पिरियड खाली हुने गरेको छैन भन्नुहुन्छ विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष नरबहादुर रानाभाट । १ देखि ५ सम्मका बोटे विद्यार्थीलाई निःशुल्क खाजाको व्यवस्था गरिएको छ । ३२ जना अभिभावकले दिनको १ रुपैयाँ दिने गरेका छन् । त्यो जेहेन्दार विद्यार्थीका निम्ति नै खर्च हुने गर्छ । त्यसो त, शिक्षकहरुको अक्षय कोषबाट विद्यार्थीलाई पोशाक तथा स्टेशनरीका सामान दिने गरिएको छ । शिक्षकहरु पढाइ सुधारका निम्ति एकजुट छन् ।


प्रधानाध्यापक हेम पौडेल भन्नुहुन्छ, ‘शिक्षकहरु राजनीति पटक्कै गर्दैनन् ।’


विद्यार्थीलाई ‘तँ’ भनिँदैन
विद्यार्थीलाई सबै शिक्षकले ‘तपाईँ’ भन्ने गर्छन् । शिक्षक श्रीमाया रानाभाट भन्नुहुन्छ, ‘यहाँ कसैलाई पनि उपनामले बोलाइँदैन । विद्यालयमा लठ्ठी र चर्काे स्वर पूरै निःषेध छ । बाहिरबाट गएका कोही व्यक्तिले पठनपाठसम्बन्धी सोधेमा विद्यार्थीले उत्तर सजिलै र निर्धक्क दिन सक्दा रहेछन् ।

समस्या बाटो र गणितको
विद्यालयको आँगनसँगै जोडिएको बाटोको खतरा छ । तनहुँ जल विद्युत योजना निर्माणाधीन रहेकाले यसले असजिलो बनाइदिएको छ । खेल मैदान छैन ।
विद्यालय व्यवस्थापन समिति सदस्य रमीला बोटे भन्नुहुन्छ, ‘मेरा बालबच्चा चार कक्षामा पढ्छन् । अरुमा राम्रो भएपनि गणितमा कम्जोर छन् ।’ अर्का अभिभावक दिलबहादुर बोटे पनि आफ्नो छोरा गणितमै कमजोर रहेको सुनाउनुहुन्छ ।


विद्यार्थी कृष्णमाया थापा कक्षा ८ मा पढ्नुहुन्छ । उहाँ खेलकुद र सरसफाइमा विद्यालय प्रशासनले आफूहरुसँग सरसल्लाह लिने गरेको बताउनुहुन्छ । कक्षा ८ पढ्ने सन्ध्या बोटेलाई पनि गणित विषय नै गाह्रो लाग्ने रहेछ ।


विद्यालयले भने यो विषयसहित समग्रमा सिकाइ उपलब्धि बढाउने योजना बनाएको छ । यसापलि भर्खरै लिइएको पहिलो त्रैमासिक परीक्षामा ४४.१२ प्रतिशत सिकाइ उपलब्धि रहेको छ । समग्रमा हाल रहेको ६१ प्रतिशत सिकाइ उपलब्धिलाई आउँदो वर्ष ६५ पु¥याउने लक्ष्य राखिएको प्रधानाध्यापक हेम पौडेल बताउनुहुन्छ । विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यममा पुराना शिक्षकबाट मात्र सम्भव नहुने देखेर निजी स्रोतमा पनि शिक्षक राखिएको बताइन्छ । विद्यालयले विद्यार्थी वर्गिकरण गरी सुधार थाल्ने प्रअ पौडेलले बताउनुभयो । उहाँले चार विषयभन्दा बढीमा कमजोर विद्यार्थी छानेर त्यही अनुसार पठन विधि अपनाइनेछ भन्नुभयो ।

सूचना प्रविधिमै पढाउँदै पार्वती विद्यालय
तनहुँको म्याग्देस्थित पार्वती आधारभूत विद्यालय वरिपरिका अरु विद्यालयभन्दा भिन्न विशेषता र अनुकरणीय तरिकाले चलिरहेको छ । मूलतः सूचना प्रविधिलाई आत्मसात गरी शिक्षण कार्य भइरहेको यो विद्यालय अभिभावकहरुको प्रत्यक्ष रेखदेख र सामुहिक संकल्पमा चलिरहेको छ ।


आफ्नै पहलमा कम्प्यूटर व्यवस्था गरेर विद्यालयले सूचना प्रविधिमा विद्यार्थीलाई सक्रिय बनाएको छ । प्रधानाध्यापक सागर आचार्य भन्नुहुन्छ, ‘अर्काे विद्यालयको कक्षा ६ मा पढ्न जाँदा यहाँका विद्यार्थी कमजोर हुन्थे । अरु विद्यालयका विद्यार्थीले ४–५ कक्षामै कम्प्यूटर सिकेका हुँदा रहेछन् । अब हाम्रोबाट माथिल्लो कक्षा पढ्न जाने विद्यार्थीले यस्तो अनुभव गर्नुपर्ने छैन ।’ प्रअ आचार्यका अनुसार कम्प्यूटर किन्न विद्यालयले देउसी–भैलो खेल्ने निर्णय ग¥यो । ‘कम्प्यूटर शिक्षा शुरुवात गरौं’ भन्ने नारा नै तय गरियो । देउसी–भैलोबाट करिव ९९ हजार रुपैयाँ जम्मा भयो । त्यही रकमले कम्प्यूटर किनिएको प्रधानाध्यापक आचार्य बताउनुहुन्छ । त्यसपछि शैक्षिक तालिम केन्द्रसँग कम्प्यूटर तालिम दिलाइदिनका लागि विद्यालयले माग राख्यो । ‘शुरुमा त म आफैंले इन्स्टिच्युटमै गएर सिकेँ,’ प्रअ आचार्यले भन्नुभयो, ‘अहिले त एकजना शिक्षकमार्फत् सबैलाई तालिम दिइएको छ ।’


यतिबेला विद्यालयसँग ६ वटा कम्प्यूटर र १ वटा ल्यापटप रहेको छ । विद्यालयले जिल्ला शिक्षा कार्यालयबाट प्राप्त एक लाख ४० हजार रुपैयाँ रकमबाट ल्यापटप, कम्प्यूटर र श्रव्यदृश्य प्रोजेक्टर पनि किनेको छ । अहिले त विद्यालयले इन्टरनेट नै जोडेको छ । यसका लागि विद्यालयले मासिक एक हजार रुपैयाँ शुल्क तिर्नु पर्छ । कम्प्यूटर मर्मत गरिरहनुपर्ने हुन्छ । तर, विद्यालयसँग त्यसका लागि स्रोत नभएको आचार्य बताउनुहुन्छ ।
शिक्षकहरुकोे अक्षय कोषको ब्याजबाट विद्यार्थीलाई पोशाक र स्टेशनरीको पनि व्यवस्था गरिएको छ ।

विद्यार्थीमा कस्तो परिवर्तन ?
कम्प्यूटर व्यवस्था गरेपछि विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धिमा सबभन्दा सकारात्मक प्रभाव परेको छ । कुनै विषयमा अवधारणा दिन कम्प्यूटर माध्यमको सिकाइ प्रभावकारी हुँदोरहेछ भन्छन् शिक्षकहरु । वास्तवमा, पढाइ÷सिकाइका लागि विद्यार्थीमा लगाव बढेको र छिटो सिकेको उनीहरुको भनाइ छ ।
सविना अधिकारी कक्षा १, ४ र ५ कक्षामा पढाउनुहुन्छ । उहाँको अनुभवमा कम्प्यूटरबाटै पढाउँदा शिक्षक–विद्यार्थीका निम्ति शैक्षिक सामग्री यथेष्ट पाउन सकिन्छ । ‘इन्टरनेट खोलेपछि युटुवमार्फत् हलो निर्माण गर्न, बाँसको डोको बुन्न, चित्र आदि बनाउन पनि विद्यार्थीले सिकेका छन्, नेटमा उनीहरुले कहिल्यै नदेखेका कुरा हेर्न पाएका छन्,’ अधिकारीले भन्नुभयो । त्यसो त, विद्यार्थीले ‘हाउ टु मेक केक’ अर्थात् केक कसरी बनाउने भनेर गुगल÷युटुवमा खोज्ने गर्दा रहेछन् ।


स्रोतव्यक्ति हुतमणि अधिकारीको भनाइमा सबै शिक्षकको मोवाइलमा विषयगत सामग्री हुनु पर्छ । श्रव्य/दृश्य (अडियो÷भिजुवेल)मा पढाउनका लागि अहिले गाउँपालिकासित कुराकानी भइरहेको स्रोतव्यक्ति अधिकारी बताउनुहुन्छ ।


सूचना प्रविधिलाई बढी जोड दिनुको कारणबारे विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष चन्द्रकुमार मल्ल भन्नुहुन्छ, ‘विद्यार्थीले संसारका जानकारी लिन सकून् भन्ने नै हाम्रो उद्देश्य हो ।’ कक्षा ५ की सरु राना आफूले कम्प्यूटर चलाउन आधारभूत ज्ञान जानेको बताउनुहुन्छ । अर्का विद्यार्थी इसान श्रेष्ठले नजानेका र किताबीभन्दा बाहिरी ज्ञान पनि कम्प्यूटरमार्फत् इन्टरनेटबाट पाउन सकेको सुनाउनुभयो ।

पाँच कक्षासम्म अन्त नपढाउने अभिभावकको नियम
कक्षा पाँचसम्म विद्यालय सेवाक्षेत्रका अभिभावक कसैले पनि आफ्ना बालबालिका अर्काे विद्यालयमा पढाउन नपाउने नियम यहाँ लगाइएको रहेछ । निजी विद्यालयमा त कुरै छाडौं, अर्काे सामुदायिक विद्यालयमा पनि बालबालिका भर्ना नगरी यही पार्वती स्कूलमै पढाउन अभिभावकहरु प्रतिबद्ध छन् ।

समुदायको सक्रियता
कसले कति सहयोग गरेको छ भन्ने फेहरिस्त विद्यालय प्रवेश द्वारमै टाँसिएको छ । त्यसो त, कार्यालयमा छिर्नेबित्तिकै यहाँ सहयोगी व्यक्तिहरुको तस्बिरसहित परिचय राखिएको देख्न पाइन्छ । विद्यालयलाई एक हजार रुपैयाँसम्म चन्दा दिने दाताहरुको नाम सार्वजनिक गर्ने गरिएको छ । विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष चन्द्रकुमार मल्ल स्थानीयबासीबाट विद्यालयका निम्ति चन्दा सहयोगमा धेरै नै साथ पाइएको बताउनुहुन्छ ।

कसरी चल्छ विद्यालय ?
विद्यालयको ६ रोपनी १ आना आफ्नै जग्गा रहेको छ । सबै जग्गा स्थानीयको दाताबाट प्राप्त भएका हुन् । स्थानीय पार्वती मन्दिर, वन, आमा समूह, नेवार गुठी र विद्यालयको आय–स्रोत हुन् । द्वन्द्वकालमा बाँसको कप्टेराबाट शुरु यो विद्यालय अहिले सुन्दर भवनमा चलिरहेको छ ।
विद्यालयमा निजी स्रोतमा तीनजना शिक्षक राखिएका छन् । बालविकास कक्षा पनि सञ्चालनमा रहेको हुँदा तिनलाई राम्ररी पढाउन निजी शिक्षक राखिएको विद्यालय प्रशासनको भनाइ छ । निजी स्रोतका शिक्षकलाई पनि पेशागत विकास (टिपिडि) तालिम दिइएको छ ।

‘वार्षिक कार्यक्रम हाते पुस्तिका’को अभ्यासमा
बन्दिपुरको भानु मावि


पर्यटकीय क्षेत्र बन्दिपुरमा रहेको भानु मावि जिल्लाकै पुरानो विद्यालयमध्ये एक हो । वि.सं. २००८ सालमा स्थापित यो विद्यालयले ‘विद्यालय सुधार योजना’ बनाई शैक्षिक सुधारका कार्यक्रम अघि बढाएको देखिन्छ । यो विद्यालयको सुधार योजना हेर्दा निकै आशलाग्दो र व्यवहारिक पनि लाग्दछ । भूकम्पले छियाँ–छियाँ बनेको पुरानो भवनलाई विस्थापित गरिएको छ । १६ कोठे नयाँ पक्की भवन ८ महिनामै सम्पन्न गरिएको छ । भवन बनाउँदा बन्दिपुरको मौलिक पहिचान नहराउनेगरी बनाइएको रहेछ । जहाँ पठनपाठन सञ्चालन गर्नुका साथै अतिरिक्त कार्यालय, शिक्षक तथा कम्प्यूटर कक्ष राखिँदैछ ।

विद्यालयले विद्यार्थीको ‘बसाइ समय वृद्धि’ गर्ने योजना अघि सारेको छ । खासगरी, कक्षा १० का विद्यार्थीका लागि विद्यालयमा दैनिक १३ घण्टा शिक्षकसँगै रहेर पढ्ने व्यवस्था गर्ने योजना अघि सारिएको छ । त्यस्तै, कक्षा अभिभावकको भेला गर्ने, बीचैमा पढाइ छोड्ने (ड्रप–आउट) दर घटाउने, विद्यार्थी उत्तीर्ण दर बढाउने र दिवा खाजा खुवाउने विद्यालयले भावी योजना बनाएको छ । कम्प्यूटर कक्षाका निम्ति प्राविधिक र कर्मचारी नियुक्त गर्ने कार्यक्रम अघि सारिएको छ ।

 

 

विद्यार्थीको सहयोगी हाते पुस्तिका
विद्यालयले विद्यार्थीको पठनपाठनलाई मद्दत पुगोस् भन्नका खातिर ‘वार्षिक कार्यक्रम हाते पुस्तिका’ प्रकाशन गरेको छ । यसले खासगरी घरमा कतिबेला पढ्ने, गृहकार्य कसरी र कुन समयमा सक्ने भन्नेमा विद्यार्थीलाई अनुशासनमा बाँधेको छ । यसका अतिरिक्त विद्यार्थीको व्यक्तिगत र पारिवारिक प्रोफाइल, विद्यालय व्यवस्थापन समिति पदाधिकारीका विवरण, विद्यार्थी, शिक्षक र विव्यसका लागि आचारसंहिता, अतिरिक्त क्रियाकलाप, विव्यस–शिक्षक अभिभावक संघको बैठक तालिका, परीक्षा मिति, विद्यार्थीले पालना गर्नुपर्ने नियम तथा विद्यालयको वार्षिक गतिविधि हाते पुस्तिकामा उल्लेख गरिएका छन् । पुस्तिकामा शिक्षक–विद्यार्थीले प्रतिक्रिया दिनका लागि केही खाली पन्नासमेत राखिएका छन् ।


सहयोगी पुस्तिकाले आफूहरुलाई निकै नै सघाऊ पु¥याएको कक्षा ९ की आस्था खत्री र रश्मी गुरुङको अनुभव छ । कक्षा १० का भिमनाथ पाठक भन्नुहुन्छ, ‘यो पुस्तिका अनुसार होमवर्क गर्न धेरै सहज भएको छ ।’ निमित्त प्रअ डिल्ली तिवारी ‘मुख्य कुरा विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि बढाउनु नै विद्यालय सुधार योजनाको मूल लक्ष्य हो । र, खास केन्द्रविन्दु पनि विद्यार्थी नै हुन्,’ भन्नुहुन्छ ।



पानीको समस्या जब विद्यार्थीले सुनाए...
विद्यालयमा पानीको समस्या सबैभन्दा बढी देखिएको छ । विद्यालय सुधार योजनामा आकाशे पानी संकलन ट्यांकी मर्मत गर्ने भनिएपनि कसरी पर्याप्त पानी उपलब्ध गराउने भन्नेमा चाहिँ योजना बनाउन चुकेको देखिन्छ । विद्यालयमा भएको आकाशे पानी संकलन ट्यांकी पनि बिग्रिएको अवस्थामा छ । दर्जनभन्दा बढी शिक्षक र सयौं विद्यार्थीलाई दैनिक दुई हजार लिटर पानी चाहिन्छ । बजार तल्लो भागमा हुँदा विद्यालयपट्टिको पाइपलाइनमा पानी सजिलै आउँदैन । खानेपानीकै समस्या हुँदा शौचालय सफा नहुँदा आफूहरुको पठनपाठन प्रभावित हुनेगरेको सुनाउनुहुन्छ विद्यार्थी आस्था खत्री । छलफलका क्रममा आस्थाले यो विषय सुनाउनेबित्तिकै शिक्षक, विद्यालय व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारी, शिक्षक–अभिभावक संघका अध्यक्ष, वडा अध्यक्षलगायत सबै अवाक भए र सबैले यो समस्या स्वीकार गरे पनि । ‘यो सबै व्यवस्थापनको कुरा पनि रहेछ, व्यवस्थित गर्न लाग्ने हो भने यत्तिको समस्या हुँदैनथ्यो,’ निवर्तमान प्रधानाध्यापक दीपबहादुर खत्रीले भन्नुभयो । त्यसो त, खानेपानी संस्थानलाई पटक–पटक आग्रह गरेपनि समस्या समाधान भएको रहेनछ । वडाका तर्फबाट विद्यालय व्यवस्थापन समितिमा प्रतिनिधित्व गर्नुभएका २ नं वडाध्यक्ष कृष्णप्रसाद लामिछानेले अब आफ्नो ध्यान खानेपानी संस्थानसँग कुराकानी गरी समस्या समाधानतिर जाने बताउनुभयो । बजारको माझमा रहेको यो विद्यालयको जग्गा सीमित भएकाले खेल मैदान पनि यथेष्ठ छैन ।

जिल्ला शिक्षा अधिकारी भन्नुहुन्छ...

तीनवटा विद्यालयमा रिपोर्टिङ गरेपश्चात् सफल अभ्यास र विविध समस्याका विषयमा जिल्ला शिक्षा कार्यालय तनहुँका जिशिअ रुद्रहरि भण्डारीसँग जिज्ञासा राखियो । खासगरी, विद्यालयमा देखिएका साझा समस्यालाई ‘विद्यालय सुधार योजना’मै सम्बोधन गरिनुपर्नेमा उहाँको जोड छ । ‘विद्यालय सुधार योजना आवश्यकताका आधारमा बन्नु पर्छ । अहिले विद्यालय म यो अवस्थामा छु । शैक्षिक, प्रशासनिक, भौतिक पूर्वाधार अवस्था, अभिभावकसँगको सम्बन्धमा, शिक्षकहरुको योग्यता कस्तो छ ? उनीहरुको व्यवस्थापन गर्ने दायित्व के हुनुपर्ने ? यी सबै विद्यालय सुधार योजनामा प्रतिविम्बित हुनुपर्नेमा हुनसकेको छैन,’ जिशिअ भण्डारीले भन्नुभयो, ‘राम्रा शिक्षक राख्ने, भौतिक व्यवस्थापन गर्ने अनि नवीन योजना बनाउने काम पनि विद्यालय सुधार योजनामै उल्लेख हुनु पर्छ । यसका लागि जिशिका सहयोग गर्न सधैं तत्पर छ ।’

प्रमुख समाचार

स्थानीय तहले शिक्षा अधिकार निर्बाध प्रयोग गर्न शिक्षा इकाई नै बाधक स्थानीय तहले शिक्षा अधिकार निर्बाध प्रयोग गर्न शिक्षा इकाई नै बाधक

स्थलगत रिपोर्ट–संघीय शिक्षा ऐन ल्याउनुको सट्टा २०२८ कै ऐन टेकेर केन्द्रको हस्तक्षेप–अदालत आदेशले अफ्ठ्यारो–स्थानीयको आवश्यकता विज्ञा ...

राष्ट्रिय शिक्षा नीति पूर्णांशको सट्टा मन्त्रीकै वक्तव्यमा सार्वजनिक राष्ट्रिय शिक्षा नीति पूर्णांशको सट्टा मन्त्रीकै वक्तव्यमा सार्वजनिक

-उच्चस्तरीय राष्ट्रिय शिक्षा आयोगले सुझाएको मूल मर्म ‘निजी विद्यालयलाई १० वर्षभित्र गैरनाफामूलक बनाउने’ विषय नै गायब -विश्वविद्यालयमा हुने ...

सामाजिक सुरक्षा कोष लागू गर्ने विषयमा  प्याब्सन, एन प्याब्सन र इस्टुबीच त्रिपक्षीय विवाद सामाजिक सुरक्षा कोष लागू गर्ने विषयमा प्याब्सन, एन प्याब्सन र इस्टुबीच त्रिपक्षीय विवाद

सरकारले अघि सारेको ‘योगदानका आधारमा सामाजिक सुरक्षा कोष’ लागू गर्न निजी विद्यालय सञ्चालकहरु तयार भएको भन्दै त्यसका निम्ति सूचीकृत हुन निजी ...